noun

clause

madde

A group of words that has a subject and a verb and is part of a sentence.

Tanım ve anlam

Clause, bağlama göre başlıca iki anlama gelen bir isimdir:

Dilbilgisinde: İçinde genellikle bir özne ve yüklem bulunan, cümle içinde tek başına ya da başka bir cümlenin parçası olarak kullanılan söz grubu. Türkçede çoğunlukla yan cümlecik veya cümle bölümü diye karşılanır.
Örnek: because she was tired (“yorgun olduğu için”) bir yan cümleciktir.
Hukuk ve sözleşmelerde: Bir sözleşmede veya resmî belgede belirli bir konuya ilişkin madde ya da hüküm.
Örnek: a confidentiality clause (“gizlilik maddesi”).

Dilbilgisi ve köken

Clause, sayılabilen bir isimdir. Çoğulu clauses ? şeklindedir.

Dilbilgisi kullanımında bir clause ? bağımsız bir cümle olabilir ya da başka bir cümleye bağlı olarak kullanılır. Hukukî kullanımında ise sözleşme veya belge içindeki belirli bir hükmü ifade eder.

Kelime, “kapatmak” anlamındaki Latince claudere ? fiilinden türeyen, “kapanış” veya “sonuç” anlamları taşıyan clausula ? sözcüğünden gelir.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Anlama göre yakın karşılıkları değişir:

provision ?: Hukukî metinde yer alan hüküm veya düzenleme anlamındadır. Clause ile çoğu zaman yakın anlamlıdır; ancak provision daha geniş kapsamlı bir hükmü de belirtebilir.
stipulation ?: Tarafların özellikle üzerinde anlaştığı şart veya hüküm anlamına gelir; anlaşma unsurunu daha fazla vurgular.
section ?: Bir belgenin bölümü anlamındadır. Her section ? mutlaka tek bir clause ? içermez; daha geniş bir bölüm olabilir.
sentence ?: Dilbilgisinde tam bir cümleyi ifade eder. Bir clause ? bazen tam bir cümle olabilir, bazen de daha büyük bir cümlenin parçasıdır.
phrase ?: Bir sözcük grubudur; genellikle kendi başına özne ve yüklem ilişkisi taşımaz. Bu nedenle clause ? ile aynı şey değildir.

Kelimenin iki temel anlamı için de doğrudan ve genel geçer bir zıt anlamlı yoktur.

Yaygın ifadeler ve sözcük birliktelikleri

main clause ?: ana cümle
subordinate clause ?: yan cümle
relative clause ?: ilgi cümleciği
contract clause ?: sözleşme maddesi
escape clause ?: belirli koşullarda taraflardan birinin sözleşmeden çıkmasına imkân veren madde