allumer

Definicja i znaczenie

Allumer to czasownik, który najczęściej oznacza zapalać albo włączać. Jego znaczenie zależy od tego, z czym występuje:

• zapalić coś, wywołać płomień lub światło, np. zapałkę, świecę czy ogień;
• włączyć urządzenie lub źródło światła, np. lampę, telewizor albo komputer;
• w przenośni: rozpalić, wzbudzić jakieś uczucie lub reakcję;
• potocznie, w niektórych kontekstach: ostro skrytykować kogoś albo zaczepić go słownie.

Zwykle jest to czasownik przechodni, czyli łączy się z dopełnieniem wskazującym, co zostało zapalone lub włączone.

Gramatyka i pochodzenie

Allumer jest czasownikiem regularnym z pierwszej grupy, zakończonym na -er. W czasach złożonych łączy się z czasownikiem posiłkowym avoir. Forma zwrotna s’allumer oznacza „zapalić się” lub „włączyć się”.

Wyraz pochodzi historycznie od łacińskiego czasownika illuminare („oświetlać”). Jego współczesna budowa nie jest dla francuskiego użytkownika prostym połączeniem przedrostka i samodzielnego rdzenia.

Synonimy i antonimy

Dobór synonimu zależy od znaczenia:

• éclairer ↗ — „oświetlać”; podkreśla dawanie światła, niekoniecznie zapalenie źródła światła.
• mettre en marche ↗ — „uruchomić”; stosuje się do urządzeń, ale nie oznacza zapalenia ognia.
• démarrer ↗ — „uruchomić”, zwłaszcza silnik lub maszynę; ma węższe zastosowanie niż allumer.
• embraser ↗ — „rozniecić”, „ogarnąć płomieniami”; jest mocniejsze i odnosi się przede wszystkim do ognia.

Najczęstsze antonimy to:

• éteindre ↗ — „zgasić” lub „wyłączyć”; przeciwieństwo allumer w odniesieniu do światła, ognia i urządzeń.
• arrêter ↗ — „zatrzymać”, „zakończyć działanie”; dotyczy urządzenia lub maszyny, nie ognia.
• couper ↗ — „odciąć”, np. zasilanie; oznacza przerwanie dopływu energii, a nie bezpośrednio wyłączenie każdego rodzaju urządzenia.

Typowe wyrażenia i połączenia

• allumer la lumière ↗ — zapalić światło;
• allumer une cigarette ↗ — zapalić papierosa;
• allumer un feu ↗ — rozpalić ogień;
• allumer la télévision ↗ — włączyć telewizor.