empêcher

Definicja i znaczenie

Empêcher oznacza przede wszystkim uniemożliwiać, powstrzymywać lub przeszkadzać.

• Uniemożliwić coś lub nie dopuścić do jakiegoś zdarzenia: La pluie empêche le match — deszcz uniemożliwia rozegranie meczu.
• Powstrzymać kogoś przed działaniem: Il m’empêche de partir — powstrzymuje mnie przed wyjściem.
• W formie zwrotnej s’empêcher de oznacza powstrzymywać się od czegoś: Elle s’empêche de rire — powstrzymuje się od śmiechu.

Gramatyka i pochodzenie

Empêcher jest regularnym czasownikiem pierwszej grupy, zakończonym na -er. W czasie złożonym łączy się z czasownikiem posiłkowym avoir; imiesłów czasu przeszłego to empêché.

Typowe konstrukcje:

• empêcher quelqu’un de faire quelque chose — powstrzymać kogoś przed zrobieniem czegoś: empêcher un enfant de sortir — nie pozwolić dziecku wyjść.
• empêcher que + tryb łączący — nie dopuścić do tego, żeby coś się stało.
• s’empêcher de + bezokolicznik — powstrzymać się od wykonania jakiejś czynności.

Czasownik wywodzi się z łacińskiego impedicare, związanego z krępowaniem lub wikłaniem nóg — stąd pierwotne skojarzenie z unieruchomieniem, które rozwinęło się w znaczenie „powstrzymywać” i „uniemożliwiać”.

Synonimy i antonimy

Synonimy różnią się od empêcher przede wszystkim tym, czy podkreślają zapobieganie, utrudnianie, czy zakaz:

• prévenir ↗ — zapobiegać; często podkreśla działanie podjęte wcześniej, by nie dopuścić do problemu.
• éviter ↗ — uniknąć lub zapobiec czemuś; może opisywać także unikanie czegoś przez samego mówiącego.
• entraver ↗ — utrudniać lub krępować; zwykle sugeruje przeszkodę ograniczającą działanie, niekoniecznie całkowicie je uniemożliwiającą.
• interdire ↗ — zakazywać; w przeciwieństwie do empêcher wyraźniej wskazuje na zakaz lub brak pozwolenia.

Dobór antonimu zależy od kontekstu:

• permettre ↗ — pozwalać, umożliwiać; przeciwieństwo empêcher, gdy chodzi o możliwość wykonania czynności.
• autoriser ↗ — zezwalać; przeciwieństwo zwłaszcza wtedy, gdy empêcher oznacza zakazywanie.
• favoriser ↗ — sprzyjać czemuś; przeciwstawia się empêcher, gdy mowa o wspieraniu lub ułatwianiu rozwoju zdarzeń.

Typowe połączenia i kolokacje

• empêcher un accident ↗ — zapobiec wypadkowi.
• empêcher quelqu’un de partir ↗ — powstrzymać kogoś przed wyjściem lub wyjazdem.
• empêcher l’accès ↗ — uniemożliwić dostęp.
• s’empêcher de rire ↗ — powstrzymać się od śmiechu.