le maître

Definicja i znaczenie

Maître to rzeczownik rodzaju męskiego, którego znaczenie zależy od kontekstu:

• pan, właściciel, gospodarz — osoba sprawująca władzę lub mająca coś pod swoją opieką; także zwrot grzecznościowy, zwłaszcza wobec prawnika;
• mistrz, nauczyciel — osoba, która uczy innych lub osiągnęła wysoki poziom umiejętności w danej dziedzinie;
• adwokat lub notariusz — tradycyjny tytuł grzecznościowy używany przed nazwiskiem tych osób;
• główny, kluczowy — jako przymiotnik w niektórych połączeniach, na przykład w znaczeniu „najważniejszy” lub „centralny”.

Gramatyka i pochodzenie

Maître jest rzeczownikiem rodzaju męskiego; liczba mnoga to maîtres. Jego forma żeńska to maîtresse ↗, która może oznaczać między innymi „nauczycielkę”, „mistrzynię” lub — zależnie od kontekstu — „kochankę”.

Wyraz pochodzi od łacińskiego magister, czyli „nauczyciel”, „przełożony” lub „mistrz”. Akcent daszkowy w maître jest śladem dawnej pisowni, w której po literze „a” znajdowało się „s”.

Synonimy i antonimy

Synonimy zależą od konkretnego znaczenia:

• professeur ↗ — „nauczyciel” lub „profesor”; podkreśla przede wszystkim nauczanie, podczas gdy maître może też oznaczać mistrza albo osobę sprawującą władzę.
• patron ↗ — „szef”, „pracodawca” lub „właściciel”; częściej dotyczy kierowania firmą lub personelem.
• expert ↗ — „ekspert”, specjalista; wskazuje na wiedzę i umiejętności, niekoniecznie na rolę nauczyciela.
• avocat ↗ — „adwokat”; określa zawód, podczas gdy maître jest używany jako tytuł grzecznościowy wobec prawnika.

Możliwe antonimy w zależności od kontekstu:

• élève ↗ — „uczeń”, przeciwieństwo maître w znaczeniu nauczyciela lub mistrza;
• apprenti ↗ — „uczeń zawodu”, czyli osoba, która dopiero uczy się fachu;
• subordonné ↗ — „podwładny”, przeciwieństwo maître rozumianego jako przełożony.

Typowe wyrażenia i połączenia

• maître d’école [?](vocabuo://word/maître d’école) — nauczyciel, zwłaszcza w szkole podstawowej;
• maître d’hôtel [?](vocabuo://word/maître d’hôtel) — kierownik sali w restauracji; także kamerdyner;
• maître de cérémonie [?](vocabuo://word/maître de cérémonie) — prowadzący uroczystość lub wydarzenie;
• maître nageur [?](vocabuo://word/maître nageur) — instruktor pływania lub ratownik na basenie;
• maître mot [?](vocabuo://word/maître mot) — słowo kluczowe, najważniejsza idea;
• pièce maîtresse [?](vocabuo://word/pièce maîtresse) — centralny lub najważniejszy element czegoś.