naître

Znaczenie

Naître znaczy przede wszystkim urodzić się. Opisuje przyjście na świat człowieka lub zwierzęcia:

• L’enfant est né en avril — Dziecko urodziło się w kwietniu.

W znaczeniu przenośnym oznacza powstać, narodzić się, zacząć istnieć — na przykład o uczuciu, pomyśle, konflikcie albo zjawisku:

• Une amitié est née entre eux — Zrodziła się między nimi przyjaźń.

Może też oznaczać wywodzić się, pochodzić, zwłaszcza gdy mowa o miejscu lub okolicznościach powstania czegoś.

Gramatyka i pochodzenie

To czasownik nieprzechodni, należący do trzeciej grupy. Jest nieregularny: w czasie teraźniejszym ma formy je nais, nous naissons, a jego imiesłów czasu przeszłego to né.

W czasach złożonych łączy się z czasownikiem posiłkowym être. Imiesłów uzgadnia się wtedy z podmiotem: né, née, nés lub nées. Na przykład: Elle est née en France — Urodziła się we Francji.

Czasownik pochodzi od łacińskiego nasci, czyli „rodzić się”.

Synonimy i antonimy

Synonimy zależą od znaczenia:

• venir au monde ↗ — dosłownie „przyjść na świat”; bliskie znaczeniowo naître, często używane o narodzinach.
• voir le jour ↗ — dosłownie „ujrzeć światło dzienne”; obrazowe określenie narodzin lub powstania czegoś.
• apparaître ↗ — „pojawić się”; podkreśla pojawienie się, a nie sam początek istnienia.
• émerger ↗ — „wyłonić się”; oznacza stopniowe pojawienie się lub wyodrębnienie.
• provenir de ↗ — „pochodzić z”; pasuje do znaczenia „wywodzić się”, ale nie oznacza narodzin.

Najbardziej bezpośrednim antonimem w odniesieniu do istot żywych jest mourir ↗ — „umrzeć”. Przy znaczeniu „powstać” nie ma jednego antonimu odpowiedniego w każdym kontekście; zależnie od sytuacji przeciwieństwem może być na przykład disparaître ↗ — „zniknąć” lub „przestać istnieć”.

Typowe wyrażenia i połączenia

• naître à Paris ↗ — urodzić się w Paryżu.
• naître d’une famille ↗ — urodzić się w rodzinie.
• faire naître un sentiment ↗ — wzbudzić, wywołać uczucie.
• un projet est né ↗ — powstał projekt.