surprendre

Definicja i znaczenie

Surprendre to czasownik oznaczający przede wszystkim:

1. Zaskoczyć, zdziwić — wywołać zdziwienie lub nieoczekiwaną reakcję.
   Cette nouvelle me surprend. — Ta wiadomość mnie zaskakuje.

2. Zaskoczyć kogoś w trakcie czegoś, przyłapać — niespodziewanie kogoś zobaczyć lub odkryć, co robi.
   Il a surpris son ami en train de lire. — Przyłapał przyjaciela na czytaniu.

3. Zaskoczyć kogoś nagłym pojawieniem się lub działaniem — na przykład napaść albo podejść kogoś nieoczekiwanie.

Gramatyka i pochodzenie słowa

To czasownik przechodni, czyli zwykle łączy się z dopełnieniem bliższym. Należy do trzeciej grupy i jest nieregularny. W czasie passé composé tworzy formę z czasownikiem posiłkowym avoir ?, a jego imiesłów czasu przeszłego to surpris ?.

Przykładowe formy: je surprends ? — „zaskakuję”; nous surprenons ? — „zaskakujemy”; j’ai surpris ? — „zaskoczyłem/zaskoczyłam”.

Słowo składa się historycznie z przedrostka sur- ? oraz czasownika prendre ?, czyli „brać”. Dzisiejsze znaczenie jest jednak idiomatyczne i nie wynika wprost z dosłownego połączenia tych części.

Synonimy i antonimy

Synonimy dobiera się zależnie od znaczenia:

• étonner ? — „zdziwić”; skupia się na wywołaniu zdumienia, niekoniecznie na nagłości zdarzenia.
• stupéfier ? — „oszołomić, wprawić w wielkie zdumienie”; jest mocniejsze niż surprendre.
• prendre au dépourvu [?](vocabuo://prendre au dépourvu) — „zaskoczyć kogoś nieprzygotowanego”; wyraźnie podkreśla brak przygotowania.
• prendre sur le fait [?](vocabuo://prendre sur le fait) — „przyłapać na gorącym uczynku”; pasuje do znaczenia odkrycia kogoś podczas wykonywania czegoś.

Nie ma jednego antonimu odpowiedniego dla wszystkich znaczeń. W zależności od kontekstu przeciwieństwem może być:

• prévenir ? — „uprzedzić, zawiadomić wcześniej”, a więc sprawić, że coś nie zaskoczy.
• rassurer ? — „uspokoić”; przeciwieństwo w kontekście wywoływania niepokoju lub silnej reakcji.

Typowe wyrażenia i połączenia

• surprendre quelqu’un [?](vocabuo://surprendre quelqu’un) — zaskoczyć kogoś.
• surprendre quelqu’un en train de faire quelque chose [?](vocabuo://surprendre quelqu’un en train de faire quelque chose) — przyłapać kogoś na robieniu czegoś.
• être surpris par quelque chose [?](vocabuo://être surpris par quelque chose) — być czymś zaskoczonym.
• surprendre par son talent [?](vocabuo://surprendre par son talent) — zaskoczyć swoim talentem.