wegen

Definicja i znaczenie

wegen to niemiecki przyimek oznaczający:

1. z powodu, przez, ze względu na – wskazuje przyczynę

   • Wegen des Regens bleiben wir zu Hause. – Z powodu deszczu zostajemy w domu.
   • Er konnte wegen seiner Krankheit nicht kommen. – Nie mógł przyjść z powodu swojej choroby.

2. przez wzgląd na kogoś, z czyjegoś powodu – szczególnie w połączeniach z zaimkami

   • Das habe ich deinetwegen gemacht. – Zrobiłem to dla ciebie / przez wzgląd na ciebie.
   • Seinetwegen gab es Probleme. – Z jego powodu były problemy.

Znaczenie zależy od kontekstu: wegen może wskazywać zarówno neutralną przyczynę, jak i przyczynę negatywną.

Gramatyka i pochodzenie słowa

wegen jest przyimkiem łączącym się standardowo z dopełniaczem (Genitiv):

• wegen des Wetters – z powodu pogody
• wegen der Arbeit – z powodu pracy
• wegen meiner Eltern – z powodu moich rodziców

W języku potocznym, szczególnie w mowie, często używa się po nim celownika (Dativ):

• wegen dem Wetter zamiast standardowego wegen des Wetters
• wegen meiner Mutter – forma taka sama w dopełniaczu i celowniku

W konstrukcjach z zaimkami osobowymi występują formy zakończone na -wegen:

• meinetwegen – przeze mnie, dla mnie, z mojego powodu
• deinetwegen – przez ciebie, dla ciebie
• seinetwegen – przez niego, dla niego
• unseretwegen – przez nas, dla nas
• ihretwegen – przez nią / przez nich, dla niej / dla nich

Słowo wywodzi się od rzeczownika der Weg ↗, czyli „droga”. Pierwotnie odnosiło się do czegoś „ze względu na daną drogę lub przyczynę”.

Synonimy i antonimy

Synonimy

• aufgrund ↗ – „na podstawie, z powodu”; brzmi bardziej formalnie niż wegen i również łączy się z dopełniaczem

  • aufgrund des Wetters

• infolge ↗ – „wskutek, w następstwie”; jest formalne i często używane w tekstach urzędowych

  • infolge eines Unfalls

• dank ↗ – „dzięki”; wskazuje zwykle przyczynę pozytywną, podczas gdy wegen jest neutralne lub często kojarzy się z negatywnym skutkiem

  • Dank deiner Hilfe habe ich es geschafft. – Dzięki twojej pomocy udało mi się.

• halber ↗ – występuje głównie w konstrukcji um ... halber i oznacza „ze względu na, dla dobra”

  • der Einfachheit halber – dla uproszczenia

Nie istnieje jeden dokładny antonim słowa wegen. W zależności od kontekstu przeciwstawną relację może wyrażać trotz ↗ – „mimo, pomimo”:

• Wegen des Regens blieb er zu Hause. – Z powodu deszczu został w domu.
• Trotz des Regens ging er spazieren. – Mimo deszczu poszedł na spacer.

Typowe połączenia i wyrażenia

• wegen des Wetters ↗ – z powodu pogody
• wegen der Arbeit ↗ – z powodu pracy
• wegen eines Problems ↗ – z powodu problemu
• sich wegen etwas beschweren ↗ – skarżyć się z powodu czegoś
• sich wegen etwas entschuldigen ↗ – przepraszać za coś
• meinetwegen ↗ – przeze mnie; także „jeśli o mnie chodzi”, „może być”
• deinetwegen ↗ – przez ciebie, dla ciebie
• von wegen ↗ – „akurat!”, „wcale nie!”, wyrażenie używane do zaprzeczania lub ironicznego komentowania
  • Von wegen Urlaub – ich muss die ganze Zeit arbeiten! – Jaki tam urlop – muszę cały czas pracować!