übertrieben

Tanım ve anlam

übertrieben, übertreiben fiilinin Partizip II biçimidir ve sıfat olarak kullanılır. Türkçede bağlama göre şu anlamlara gelir:

• abartılı, aşırı: Bir şeyin normal veya makul sınırların ötesine geçmesi.
  • Das ist übertrieben. — Bu abartılı / Bu kadarı fazla.
• mübalağalı, gerçeği olduğundan büyük gösteren: Bir olayın, özelliğin veya duygunun gerçek ölçüsünü aşacak şekilde anlatılması.
  • Seine Darstellung war übertrieben. — Onun anlatımı abartılıydı.
• gereğinden fazla, aşırı derecede: Davranış, tepki veya görünüş için kullanılabilir.
  • Ihre Reaktion war völlig übertrieben. — Onun tepkisi tamamen aşırıydı.

Bağlama göre kelime yalnızca “abartılı” anlamına gelebilir; bazen de bir davranışın gereksiz veya ölçüsüz olduğunu ifade eder.

Dilbilgisi ve kelime kökeni

• Sözcük türü: Sıfat; aynı zamanda übertreiben fiilinin Partizip II biçimi.
• Fiilin mastarı: ↗
• Perfekt biçimi: hat übertrieben
• Sıfat olarak kullanıldığında çekim eki alabilir:
  • ein übertriebener Luxus — aşırı lüks
  • eine übertriebene Reaktion — abartılı bir tepki
  • übertriebene Erwartungen — aşırı beklentiler

Kelime iki bölümden oluşur:

• über-: “ötesine, aşırısına” anlamı veren ön ek
• treiben: “sürmek, itmek, harekete geçirmek” anlamındaki fiil

Kelimenin temel fikri, bir şeyi normal sınırlarının ötesine taşımaktır.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Eş anlamlılar

• ↗: “ölçüyü aşmış, aşırı” anlamındadır. übertrieben ile çok yakındır; özellikle talepler, fiyatlar ve tepkiler için sık kullanılır.
• ↗: “gereğinden fazla, aşırı” demektir. Abartma fikrinden çok miktarın veya derecenin fazlalığını vurgular.
• ↗: “ölçüsüz, sınırsız” anlamındadır ve übertrieben kelimesinden daha güçlü, daha eleştirel bir anlam taşır.
• ↗: Bir duygu veya düşüncenin gerçekçi olmayan derecede büyütüldüğünü ifade eder.
• ↗: Özellikle anlatımın veya ifadenin “mübalağalı” olduğunu belirtir.

Zıt anlamlılar

• ↗: “uygun, yerinde, makul” demektir; bir tepkinin veya davranışın duruma uygun olduğunu belirtir.
• ↗: “ölçülü” anlamındadır ve übertrieben kelimesinin doğrudan karşıtlarından biridir.
• ↗: Bir anlatımın veya değerlendirmenin gerçeğe uygun olduğunu vurgular.
• ↗: “olduğundan az gösterilmiş, küçümsenmiş” demektir. übertrieben kelimesinin özellikle anlatım ve değerlendirme bağlamındaki karşıtıdır.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• ↗ — aşırı tepki
• ↗ — aşırı beklentiler
• ↗ — abartılı anlatım veya tasvir
• ↗ — aşırı lüks
• ↗ — tamamen abartılı / fazlasıyla aşırı
• ↗ — Bu abartılıdır / Bu kadarı fazla.
• ↗ — abartısız, fazla olmayan; bazen “hatta az bile” anlamında kullanılır.