das Experiment, -e

Tanım ve anlam

Experiment, bir şeyi sınamak, gözlemlemek veya hakkında bilgi edinmek amacıyla yapılan planlı deneme ya da bilimsel çalışmadır.

• Bilimsel deney: Bir varsayımı veya teoriyi kontrollü koşullarda sınamak için yapılan araştırma. Örneğin, kimya veya fizik alanındaki deneyler.
• Deneme / girişim: Yeni bir yöntemin veya fikrin işe yarayıp yaramadığını görmek için yapılan uygulama. Bu kullanımda sözcük, bilimsel bir çalışma kadar resmî olmak zorunda değildir.

Dilbilgisi ve sözcük kökeni

• Cinsiyet: Nötrdür: das Experiment
• Çoğul: die Experimente ↗
• Sözcük, Latince experimentum (“deney, sınama”) kökenlidir; Latince experiri (“denemek, sınamak”) fiiliyle bağlantılıdır. Almancada başka sözcüklerden oluşmuş bir birleşik sözcük değildir.

Eş anlamlılar ve karşıt anlamlılar

Tam olarak her bağlamda Experiment yerine geçebilecek tek bir eş anlamlı yoktur:

• der Versuch ↗: “Deneme” veya “girişim” anlamı öne çıkar. Bilimsel bağlamda da kullanılabilir; ancak Experiment genellikle planlı ve gözleme dayalı bir sınamayı daha belirgin biçimde anlatır.
• der Test ↗: Bir şeyi ölçme veya işlevini kontrol etme anlamı taşır. Experiment ise çoğunlukla bir varsayımı sınama ya da yeni bir sonucu gözlemleme amacı içerir.
• die Probe ↗: Bir şeyin niteliğini veya işe yararlılığını kontrol etmek için yapılan deneme ya da ön uygulamadır. Genellikle kapsamı daha sınırlıdır.

Sözcüğün doğrudan ve genel kabul gören bir karşıt anlamlısı yoktur. die Theorie ↗ (“teori”), bazı bağlamlarda Experiment ile karşılaştırılır; ancak gerçek bir karşıt anlamlı değildir. Teori ile deney çoğu zaman birbirini tamamlar.

Yaygın ifadeler ve sözcük birliktelikleri

• ein Experiment durchführen ↗ — bir deney yapmak / yürütmek
• ein Experiment machen ↗ — bir deney yapmak
• ein wissenschaftliches Experiment ↗ — bilimsel deney
• ein Experiment auswerten ↗ — deneyin sonuçlarını değerlendirmek
• mit einem Experiment nachweisen ↗ — bir şeyi deneyle kanıtlamak
• ein misslungenes Experiment ↗ — başarısız olmuş deney