geboren

Tanım ve anlam

geboren, Türkçede temel olarak “doğmuş”, “doğan” anlamına gelir. Almancada çoğunlukla bir kişinin doğumunu belirtmek için kullanılır:

• Ich bin 1990 geboren. — 1990 yılında doğdum.
• Sie wurde in Berlin geboren. — Berlin’de doğdu.

Ayrıca mecazî olarak bir kişinin bir yeteneğe veya özelliğe doğuştan sahip olduğunu anlatabilir:

• Er ist ein geborener Musiker. — O, doğuştan müzisyendir.
• Sie ist eine geborene Anführerin. — O, doğuştan bir liderdir.

Dilbilgisi ve kelime kökeni

geboren, düzensiz olan gebären ↗ fiilinin Partizip II biçimidir.

• gebären — doğurmak
• geboren — doğmuş / doğan

Doğumdan söz ederken en yaygın yapılar şunlardır:

• geboren werden ↗ — doğmak
  • Das Kind wurde gestern geboren. — Çocuk dün doğdu.
• geboren sein ↗ — doğmuş olmak
  • Ich bin in Köln geboren. — Köln’de doğdum.

geboren, cümlede sıfat olarak da kullanılabilir:

• ein geborener Berliner — doğuştan / aslen Berlinli bir erkek
• eine geborene Künstlerin — doğuştan sanatçı bir kadın

Kelime, tarihsel olarak Eski Yüksek Almancadaki gibēran ↗ fiiline dayanır ve “doğurmak, dünyaya getirmek” anlamıyla ilişkilidir.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Eş anlamlılar

• zur Welt gebracht ↗ — dünyaya getirilmiş
  geboren ile aynı temel anlama gelir; ancak daha açıklayıcı ve çoğunlukla edilgen bir ifadedir.
• entbunden ↗ — doğurmuş / doğum yapmış
  Genellikle annenin doğum yapması bağlamında kullanılır; doğan çocuk için geboren kadar genel değildir.
• geborener ↗ — doğuştan yetenekli veya belirli bir niteliğe sahip
  Bu kullanımda geboren, gerçek doğumdan çok doğal yetenek anlamı taşır.

Zıt anlamlılar

• ungeboren ↗ — doğmamış
  geboren kelimesinin özellikle henüz dünyaya gelmemiş canlılar için kullanılan doğrudan karşıtıdır.
• gestorben ↗ — ölmüş
  Yaşam durumu açısından karşıt bir kavramdır; ancak kelimenin doğrudan sözlük zıddı değildir.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• am 5. Mai geboren sein ↗ — 5 Mayıs’ta doğmuş olmak
• in Deutschland geboren sein ↗ — Almanya’da doğmuş olmak
• in eine wohlhabende Familie geboren werden ↗ — varlıklı bir ailede doğmak
• als Sohn geboren werden ↗ — oğul olarak doğmak
• ein geborener Redner ↗ — doğuştan iyi bir konuşmacı
• Geburtsort ↗ — doğum yeri
• Geburtsdatum ↗ — doğum tarihi