gehen um

Tanım ve anlam

gehen um, bağlama göre başlıca iki anlamda kullanılır:

1. Bir konuyla ilgili olmak, bir şeyden söz etmek:
   Genellikle es geht um + Akkusativ yapısında kullanılır. Türkçeye “konu …”, “… ile ilgili olmak” veya “mesele …” diye çevrilebilir.
   Es geht um den neuen Vertrag. — “Konu yeni sözleşme.”
   In dem Buch geht es um eine Familie. — “Kitap bir aileyi anlatıyor.”

2. Dolaşmak, yayılmak; ortalıkta dolaşmak:
   Bir söylenti, korku ya da hastalığın yaygınlaşması için kullanılır. Bu kullanımda özne, dolaşan veya yayılan şeydir.
   Ein Gerücht geht um. — “Bir söylenti ortalıkta dolaşıyor.”

Dilbilgisi ve sözcük kökeni

gehen, “gitmek” anlamındaki bir fiildir; um ise temel anlamıyla “çevresinde” anlamı taşıyan bir edattır. Bir araya geldiklerinde anlamları kalıba ve bağlama göre değişir.

“Konusu … olmak” anlamında es geht um + Akkusativ kullanılır. Buradaki es, çoğu zaman belirli bir nesneye değil, cümlenin dilbilgisel yapısına hizmet eder.
Es geht um den Preis. — “Konu fiyat.”

“Dolaşmak, yayılmak” anlamında ise umgehen fiiliyle karıştırılmamalıdır: Bu anlamda um ile gehen ayrı yazılır.
Ein Virus geht um. — “Bir virüs yayılıyor.”

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Konu veya içerik bildiren kullanımda:

• handeln von↗ — “-den söz etmek, -i konu edinmek.” Özellikle kitap, film veya metinlerin konusunu anlatırken kullanılır; gehen um daha genel biçimde bir meselenin neyle ilgili olduğunu belirtir.
• sich drehen um↗ — “Etrafında dönmek, ana konusu olmak.” Konunun merkezî olduğunu daha güçlü vurgulayabilir.
• betreffen↗ — “İlgilendirmek, kapsamak.” Genellikle bir kişi veya durumu doğrudan ilgilendiren konularda kullanılır; cümle yapısı gehen um ile aynı değildir.

“Dolaşmak, yayılmak” anlamında:

• kursieren↗ — “Dolaşımda olmak, ortalıkta dolaşmak.” Özellikle söylentiler, haberler veya para için kullanılır.
• umlaufen↗ — “Dolaşmak, yayılmak.” Daha çok bilgi, söylenti veya haberlerin yayılması için kullanılır.

Doğrudan ve her bağlamda geçerli bir zıt anlamı yoktur. Konu anlamında karşıtlık, örneğin nichts mit etwas zu tun haben↗ (“bir şeyle ilgisi olmamak”) ile ifade edilebilir. Dolaşım anlamında ise verstummen↗ (“kesilmek, artık duyulmaz olmak”) söylentiler için karşıt bir anlam taşıyabilir.

Yaygın ifadeler ve birlikte kullanımlar

• Es geht um …↗ — “Konu …”
• Worum geht es?↗ — “Konu ne?”
• Ein Gerücht geht um.↗ — “Bir söylenti dolaşıyor.”
• Eine Krankheit geht um.↗ — “Bir hastalık yayılıyor.”