die Irrationalität, -en

Tanım ve anlam

Irrationalität, “akıl dışılık”, “mantıksızlık” veya “irrasyonellik” anlamına gelen dişil bir Almanca isimdir.

1. Genel kullanımda: Akla, mantığa ya da makul gerekçelere dayanmama durumu. Bir kararın veya davranışın nedenleriyle açıklanamayacak ölçüde mantıksız olmasını anlatabilir.
2. Matematikte: Bir sayının rasyonel olmama özelliği. Örneğin, iki tam sayının oranı olarak yazılamayan bir sayının niteliği için kullanılır.

Dilbilgisi ve kelime kökeni

• Artikel: die
• Çoğul: die Irrationalitäten (seyrek kullanılır)
• Kelime yapısı: irrational + -ität. Irrational “akıl dışı, rasyonel olmayan” demektir; -ität ise sıfatlardan soyut isim türeten bir ektir.
• Irrational, rational (“akla dayalı”) sözcüğüne olumsuzluk bildiren ir- önekinin eklenmesiyle oluşur.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Yakın anlamlılar:

• Unvernunft ↗ — “akılsızlık” veya “sağduyusuzluk” anlamındadır. Irrationalität’ten daha çok sağduyuya aykırı tutum ve davranışları vurgular.
• Unlogik ↗ — “mantıksızlık” demektir; özellikle düşünce veya çıkarımdaki mantık eksikliğini anlatır. Irrationalität ise daha geniş biçimde akıl dışılığı ifade edebilir.

Zıt anlamlılar:

• Rationalität ↗ — “rasyonellik, akla uygunluk”; Irrationalität’in doğrudan karşıtıdır.
• Vernunft ↗ — “akıl, sağduyu”; çoğunlukla akılcı düşünme yetisini veya sağduyulu davranışı anlatır.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• die Irrationalität einer Entscheidung ↗ — bir kararın mantıksızlığı
• die Irrationalität des Verhaltens ↗ — davranışın akıl dışılığı
• die Irrationalität einer Zahl ↗ — bir sayının irrasyonel olma özelliği