lebend

Tanım ve anlam

lebend, Almancada temel olarak “hayatta olan”, “canlı” veya “yaşayan” anlamına gelen bir sıfattır. leben ↗ fiilinden türemiştir.

Başlıca anlamları:

1. Hayatta, ölü olmayan

   • Der Hund ist noch lebend.
     “Köpek hâlâ hayatta.”
   • Die gefundenen Personen wurden lebend gerettet.
     “Bulunan kişiler canlı olarak kurtarıldı.”

2. Canlı, hareketli

   • Bir ortamın, etkinliğin veya anlatımın canlı ve hareketli olduğunu ifade edebilir.
   • Die Stadt ist auch nachts lebend.
     “Şehir geceleri de canlıdır.”

3. Canlı yayınlanan

   • Özellikle medya bağlamında “canlı” anlamında kullanılır.
   • Das Konzert wird lebend übertragen.
     “Konser canlı yayınlanıyor.”
   • Bu anlamda daha yaygın ifade live ↗ veya live übertragen ↗ şeklindedir.

Dilbilgisi ve kelime kökeni

lebend, leben ↗ fiilinin Partizip I biçimidir:

• leben ↗ = yaşamak, hayatını sürdürmek
• lebend ↗ = yaşayan, canlı

Partizip I, fiil köküne -d eki getirilerek oluşturulur:

• leben ↗ → lebend ↗

Sıfat olarak kullanıldığında isme göre çekimlenir:

• ein lebender Organismus
  “canlı bir organizma”
• eine lebende Person
  “hayatta olan bir kişi”
• mit einem lebenden Wesen
  “canlı bir varlıkla”

İsimleştirilmiş biçimi büyük harfle yazılır:

• der Lebende ↗ = yaşayan kişi, hayatta olan erkek
• die Lebende ↗ = yaşayan kadın
• die Lebenden ↗ = hayatta olanlar

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Eş anlamlılar

• lebendig ↗: “canlı, hayat dolu” anlamındadır. lebend daha çok bir kişinin veya canlının hayatta olduğunu belirtirken, lebendig bir ortamın, anlatımın ya da kişinin enerjik ve hareketli olduğunu da vurgular.
• am Leben ↗: “hayatta” anlamındaki kalıplaşmış ifadedir. Genellikle fiziksel olarak ölmemiş olmayı belirtir.
• lebensfähig ↗: “yaşayabilir, yaşamını sürdürebilir” anlamına gelir. Özellikle bebekler, organizmalar, projeler veya kurumlar için kullanılır; doğrudan “hayatta” anlamındaki lebend ile tamamen aynı değildir.
• munter ↗: “dinç, neşeli, canlı” anlamındadır ve kişinin enerjik durumunu vurgular. “Hayatta olma” anlamında lebend yerine her zaman kullanılamaz.

Zıt anlamlılar

• tot ↗: “ölü”; lebend kelimesinin doğrudan zıttıdır.
• gestorben ↗: “ölmüş”; belirli bir kişinin veya canlının artık hayatta olmadığını ifade eder.
• leblos ↗: “cansız, hayat belirtisi göstermeyen”; özellikle beden, bakış veya nesneler için kullanılır.
• inaktiv ↗: “etkin olmayan, faal olmayan”; bu kelime doğrudan “ölü” anlamına gelmez, yalnızca etkinlik veya işlev eksikliğini ifade eder.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• lebende Person ↗: hayatta olan kişi
• lebendes Wesen ↗: canlı varlık
• lebende Sprache ↗: yaşayan dil
• lebende Tradition ↗: hâlâ sürdürülen, canlı gelenek
• bei lebendigem Leib ↗: diri diri
• live übertragen ↗: canlı yayınlamak
• noch lebend ↗: hâlâ hayatta
• tot oder lebend ↗: ölü ya da diri、生存者?