schmieden

Tanım ve anlam

schmieden, temel olarak metali ısıtıp çekiçle şekillendirmek, yani demir dövmek anlamına gelen bir fiildir. Mecaz anlamda ise bir şeyi dikkatle tasarlamak veya oluşturmak için kullanılır:

• Metal işlemek: Demir ya da başka bir metali döverek biçimlendirmek.
• Plan kurmak: Bir planı veya tasarıyı hazırlamak.
• İttifak ya da komplo kurmak: Birliktelik veya gizli plan oluşturmak.

Dilbilgisi ve sökenbilim

Fiilin mastar hâli schmieden’dir; düzenli çekimlenir:

• Präteritum: schmiedete
• Partizip II: geschmiedet
• Perfekt: hat geschmiedet

Genellikle geçişli kullanılır; yani çoğunlukla doğrudan bir nesne alır. Sözcük, Almancadaki Schmied “demirci” sözcüğüyle aynı kökten gelir. Bileşik bir sözcük değildir.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Anlama göre yakın sözcükler değişir:

• bearbeiten ↗: “İşlemek” anlamındadır; genel olarak malzemeyle çalışmayı ifade eder, metali çekiçle dövme anlamı schmieden kadar özel değildir.
• formen ↗: “Biçim vermek” demektir; şekillendirmeyi anlatır ama bunu döverek yapmayı özellikle belirtmez.
• planen ↗: “Planlamak” anlamındadır; bir plan tasarlamayı anlatır fakat schmieden’in mecaz kullanımındaki oluşturma ve yoğun çaba çağrışımı daha zayıftır.
• aushecken ↗: “Aklından geçirip tasarlamak” anlamına gelir; özellikle gizli veya kötü niyetli planlar için kullanılır.
• schließen ↗: Bündnis schmieden ↗ ifadesine yakın olarak bir ittifak kurmak ya da akdetmek anlamında kullanılabilir; ancak daha genel ve nötrdür.

schmieden’in doğrudan, her bağlamda geçerli bir zıt anlamlısı yoktur. Mecaz kullanımında vereiteln ↗ (“boşa çıkarmak, engellemek”), bir planın yapılmasını değil, gerçekleşmesinin engellenmesini anlattığı için bağlama göre karşıt sayılabilir.

Yaygın ifadeler ve sözcük birliktelikleri

• Eisen schmieden ↗: Demir dövmek.
• Pläne schmieden ↗: Planlar kurmak, planlar tasarlamak.
• ein Bündnis schmieden ↗: Bir ittifak oluşturmak.
• eine Verschwörung schmieden ↗: Komplo kurmak.