sich denken

Tanım ve anlam

sich denken, bağlama göre “kendi kendine düşünmek”, “bir şeyi zihninde canlandırmak” veya “bir şeyin öyle olduğunu varsaymak/çıkarsamak” anlamlarına gelir. Genellikle tek başına değil, cümlede başka sözcüklerle birlikte kullanılır:

• sich etwas denken: bir şeyi düşünmek, zihninde tasarlamak
  Ich denke mir eine Geschichte. — Aklımdan bir hikâye uyduruyorum.
• sich denken, dass …: kendi kendine … diye düşünmek; … olduğunu varsaymak
  Ich denke mir, dass er müde ist. — Kendi kendime onun yorgun olduğunu düşünüyorum.
• sich etwas denken können: bir şeyi hayal edebilmek veya anlayabilmek
  Das kann ich mir denken. — Bunu tahmin edebiliyorum / Buna şaşırmıyorum.
• sich nichts dabei denken: bir davranışın özel bir anlamı olduğunu düşünmemek
  Er hat sich nichts dabei gedacht. — Bunu yaparken kötü ya da özel bir niyeti yoktu.

Dil bilgisi ve sökeni

sich denken, dönüşlü zamirle kullanılan denken (“düşünmek”) fiilidir. Sich zamiri özneye göre değişir: ich denke mir, du denkst dir, er/sie denkt sich. Bir şeyin düşünüldüğü ifadelerde dönüşlü zamir çoğunlukla dativ biçimindedir (mir, dir, sich); düşünülen şey ise varsa akkusativ olur: Ich denke mir einen Plan aus.

Denken düzensiz bir fiildir: denken – dachte – gedacht. “Kendi kendine düşünmek” anlamı için nachdenken “üzerinde düşünmek” fiili de kullanılabilir, ancak sich etwas denken çoğu zaman bir fikri zihninde kurma veya varsayma anlamı taşır.

Eş anlamlılar ve karşıt anlamlılar

Bağlama bağlı yakın anlamlılar:

• sich vorstellen ↗: “hayal etmek, gözünde canlandırmak” anlamında kullanılır; sich denken’e göre zihinsel bir görüntü oluşturma vurgusu daha güçlüdür.
• annehmen ↗: “varsaymak, kabul etmek” demektir; bir şeyin doğru olduğunu düşünme anlamında yakındır, fakat dönüşlü kullanılmaz.
• vermuten ↗: “tahmin etmek, ihtimal vermek” anlamındadır; kanıtların yetersiz olduğu durumlarda olasılık belirtir.
• nachdenken ↗: “iyice düşünmek, üzerinde kafa yormak” demektir; sich denken’den daha uzun ve bilinçli bir düşünme sürecini anlatır.

Bu ifade için her bağlamda geçerli, doğrudan bir karşıt anlamlı yoktur. “Bir şeyi düşünmemek” anlamında nicht daran denken ↗ kullanılabilir; bu, sich denken’in karşıtı sayılabilecek bir ifade olmakla birlikte tam karşılık değildir.

Yaygın ifadeler ve sözcük birliktelikleri

• Das habe ich mir gedacht. — Bunu tahmin etmiştim / Zaten öyle olacağını düşünmüştüm.
• Das kannst du dir denken. — Bunu tahmin edebilirsin / Ne demek istediğimi anlayabilirsin.
• sich seinen Teil denken ↗ — İçinden bir sonuca varmak, düşündüğünü açıkça söylememek.
• sich nichts dabei denken ↗ — Bir davranışa özel bir anlam yüklememek.