umkippen

Tanım ve anlam

umkippen, bir şeyin dengesini kaybedip yan yatması veya devrilmesi; geçişli kullanımda ise bir şeyi devirip yan yatırmak demektir.

• Bir şeyin devrilmesi: Der Stuhl ist umgekippt. — Sandalye devrildi.
• Bir şeyi devirmek: Er hat die Flasche umgekippt. — Şişeyi devirdi.
• Bir kişinin bayılması veya yığılması: Günlük dilde umkippen, kişinin aniden bayılması anlamında da kullanılır.
• Bir durumun kökten değişmesi: Bazı bağlamlarda bir şeyin başka bir duruma dönüşmesini veya dengesinin bozulmasını anlatır.

Dilbilgisi ve kelime kökeni

Ayrılabilen bir fiildir: um + kippen. Şimdiki zamanda ön ek cümlenin sonuna gider: Der Baum kippt um. — Ağaç devriliyor.

• Mastar: umkippen
• Geçmiş zaman: kippte um
• Perfekt: Geçişsiz kullanımda genellikle ist umgekippt; geçişli kullanımda hat umgekippt.

um-, burada devrilme ya da yön değiştirme fikri katar; kippen ise eğilmek veya yana yatmak anlamındadır.

Eş ve zıt anlamlılar

Eş anlamlıların kullanım farkları vardır:

• umfallen ↗: Özellikle bir şeyin kendi kendine devrilmesi anlamında kullanılır; umkippen kadar geniş biçimde “bir şeyi devirmek” anlamına gelmez.
• umstoßen ↗: Bir şeyi dışarıdan iterek devirmek anlamını daha belirgin biçimde taşır.
• stürzen ↗: Genellikle düşmek veya yüksekçe bir yerden düşmek anlamındadır; umkippen ise yan yatma ya da devrilmeyi vurgular.

Uygun zıt anlamlılar:

• aufrichten ↗: Devrilmiş veya eğilmiş bir şeyi yeniden dik konuma getirmek.
• aufstellen ↗: Bir şeyi dik biçimde yerleştirmek.
• stabilisieren ↗: Bir şeyi dengeli ve sağlam hâle getirmek.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• Das Glas ist umgekippt. — Bardak devrildi.
• einen Stuhl umkippen — bir sandalyeyi devirmek.
• plötzlich umkippen — aniden bayılmak veya yığılmak.