zusetzen

Tanım ve anlam

zusetzen, bağlama göre birkaç anlama gelen, ayrılabilen bir Almanca fiildir:

1. Birine sıkıntı vermek, onu yıpratmak veya zorlamak:
   jemandem zusetzen ↗ bir kişinin fiziksel ya da ruhsal olarak zorlanmasına yol açmak demektir.
   Örnek: Die Hitze setzt mir zu. — “Sıcak beni çok zorluyor.”

2. Bir şeye bir madde eklemek:
   einer Speise Salz zusetzen ? “bir yemeğe tuz eklemek” anlamına gelir. Bu kullanımda neyin eklendiği belirtilebilir.

3. Tıkanmak:
   Dönüşlü biçimi olan sich zusetzen ?, özellikle boru ya da filtre gibi bir şeyin kir veya başka maddeler yüzünden tıkanması için kullanılır.
   Örnek: Die Leitung setzt sich zu. — “Boru tıkanıyor.”

Dil bilgisi ve kelime kökeni

zusetzen, zu- öneki ile setzen (“koymak, yerleştirmek”) fiilinden oluşur. Ayrılabilen bir fiildir: şimdiki zamanda Ich setze Salz zu (“Tuz ekliyorum”), Perfekt zamanında ise hat zugesetzt biçiminde kullanılır.

Birine sıkıntı verme anlamında genellikle Dativ alan bir kişiyle kullanılır: jemandem zusetzen.

Eş anlamlılar ve zıt anlamlılar

Eş anlamlılar, kullanıldığı anlama göre değişir:

• belasten ? — “yük olmak, zorlamak”; zusetzen gibi baskı yaratabilir, ancak fiziksel veya duygusal yıpratma vurgusu daha az belirgin olabilir.
• quälen ? — “eziyet etmek, acı çektirmek”; zusetzen’den daha güçlü ve doğrudan bir acı verme anlamı taşır.
• beifügen ? — “eklemek”; bir maddeyi başka bir şeye katma anlamında zusetzen yerine kullanılabilir, fakat günlük kullanımda daha resmî duyulabilir.
• verstopfen ? — “tıkamak”; bir boru ya da benzeri şeyin tıkanması anlamında sich zusetzen ile ilişkilidir. Verstopfen tıkanmaya neden olmayı da anlatabilir.

Bağlama göre zıt anlamlılar:

• schonen ? — “yıpratmamak, korumak”; birine yük bindirme anlamındaki zusetzen’in zıddına yakındır.
• entlasten ? — “yükünü hafifletmek”; belasten ve jemandem zusetzen anlamlarının karşıtıdır.
• freimachen ? — “açmak, tıkanıklığı gidermek”; sich zusetzen ile anlatılan tıkanmanın karşıtı olabilir.

Yaygın ifadeler ve kelime birliktelikleri

• jemandem schwer zusetzen ? — birini ciddi biçimde zorlamak ya da yıpratmak.
• einer Speise Gewürze zusetzen ? — bir yemeğe baharat eklemek.
• sich langsam zusetzen ? — yavaş yavaş tıkanmak.