förbi

Definicja i znaczenie

förbi ma kilka znaczeń zależnych od kontekstu:

1. Obok czegoś, mijając to — opisuje ruch, podczas którego ktoś lub coś przechodzi albo przejeżdża obok danego miejsca.
   Han gick förbi huset — „Przeszedł obok domu”.

2. Minąwszy coś; dalej niż coś — wskazuje, że ktoś lub coś znalazło się po drugiej stronie albo poza danym punktem.
   Kör förbi bron — „Przejedź za most”.

3. Miniony, zakończony — o czasie, wydarzeniu lub okazji, która już się skończyła.
   Tåget har gått; chansen är förbi — „Pociąg odjechał; okazja przepadła”.

4. Wpaść, zajrzeć — w połączeniu z czasownikiem przyjść lub zajść: odwiedzić kogoś albo pojawić się na krótko.
   Jag kommer förbi senare — „Zajrzę później”.

5. Być wyczerpanym lub nie w pełni sił — w wyrażeniu vara helt förbi osoba jest bardzo zmęczona albo oszołomiona.
   Efter resan var hon helt förbi — „Po podróży była kompletnie wykończona”.

Gramatyka i pochodzenie

förbi to przede wszystkim przysłówek, ale może też występować jako przyimek, zwykle przed określeniem miejsca: gå förbi skolan — „przejść obok szkoły”. W niektórych konstrukcjach jest partykułą czasownikową, na przykład w komma förbi.

Współcześnie słowo funkcjonuje jako całość. Jego budowę można wiązać z elementami för- i bi, ale nie jest to przejrzyste połączenie dla współczesnego użytkownika języka.

Synonimy i antonimy

Synonim zależy od znaczenia:

• passera ↗ — „mijać, przechodzić obok”; zwykle podkreśla sam ruch mijania, podczas gdy förbi może też wskazywać położenie po drugiej stronie albo oznaczać, że coś się skończyło.
• över ↗ — „skończony, miniony” w znaczeniu zakończonego okresu lub wydarzenia; nie zastępuje förbi w każdym kontekście przestrzennym.
• slut ↗ — „koniec, zakończony”; mocniej podkreśla koniec czegoś niż samo minięcie lub upływ.

Antonimy również zależą od kontekstu:

• kvar ↗ — „pozostały, nadal obecny”; przeciwieństwo förbi w znaczeniu „miniony” lub „już zakończony”.
• pågående ↗ — „trwający”; przeciwieństwo w odniesieniu do wydarzenia, które jeszcze się nie skończyło.

Nie ma jednego antonimu, który pasowałby do wszystkich znaczeń förbi.

Częste wyrażenia i połączenia

• gå förbi ↗ — przejść obok, minąć.
• åka förbi ↗ — przejechać obok lub przez dane miejsce.
• komma förbi ↗ — zajrzeć, wpaść z wizytą; w niektórych kontekstach także przedostać się dalej.
• vara förbi ↗ — być czymś, co już minęło; o osobie w wyrażeniu vara helt förbi — być kompletnie wyczerpanym.
• se förbi något ↗ — przeoczyć coś albo nie brać czegoś pod uwagę.